 |
| [Road Town - Tortola - British Virgin Islands] |
De eerste Nederlandse pogingen
In de 17e eeuw probeerde de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden haar invloed uit te breiden in het Caribisch gebied. Terwijl bekende koloniën, zoals Curaçao en Sint Maarten uitgroeiden tot belangrijke steunpunten, bestond er ook een minder bekende episode: de zogenoemde Nederlandse Maagdeneilanden. Deze benaming verwijst naar een reeks tijdelijke vestigingen en forten die de West-Indische Compagnie (WIC) oprichtte op de Maagdeneilanden[1][2].
De Maagdeneilanden lagen op een strategische plek langs belangrijke handelsroutes van en naar Europa. Voor de WIC vormden ze een ideale locatie om scheepvaart te controleren, handel te drijven en aanvallen van vijandelijke mogendheden af te slaan. In deze periode streden vooral Spanje, Engeland, Frankrijk, Denemarken en de Republiek om de macht in het Caribisch gebied.
Sint Kruis: een betwist begin
Eén van de eerste Nederlandse initiatieven vond plaats op Sint Kruis (het huidige Saint Croix). In 1625 bouwde de WIC hier, vrijwel gelijktijdig met de Engelsen, een fort om zich op hetzelfde eiland te vestigen. Dit leidde uiteraard al snel tot conflicten. Hoewel de Nederlanders het eiland in handen leken te hebben, bleek het lastig om die controle te behouden. Sint Kruis wisselde meerdere keren van bezetter, wat de kwetsbare positie van de Nederlandse aanwezigheid illustreert.
 |
| [Ruïne op Saint Croix] |
Tortola en Joost van Dyk
Een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis van de Nederlandse Maagdeneilanden speelt zich af op het eiland Tortola. Rond 1625 vestigde de Nederlandse
De Nederlanders gebruikten Tortola als uitvalsbasis voor handel en kaapvaart, waar in de praktijk niet zo veel verschil tussen bleek te zijn. Handelsschepen werden namelijk beschermd of juist aangevallen, afhankelijk van politieke, economische of persoonlijke belangen. De aanwezigheid van piraten gaf de nederzetting een informeel en soms wetteloos karakter, maar maakte haar ook effectief in het verdedigen van Nederlandse belangen.
Virgin Gorda en een kopermijn
Op het eiland Virgin Gorda (Spaans voor 'dikke maagd') ontstond ook al een kleine Nederlandse nederzetting. Deze stond bekend als Little Dyk’s, vermoedelijk vernoemd naar Joost van Dyk. Hier lag de nadruk minder op militaire activiteiten en meer op economische mogelijkheden, zoals mogelijke koperwinning. Deze activiteit kwam niet echt van de grond, maar het toont wel aan dat de Nederlanders ook al oog hadden voor economische activiteiten.
 |
| [Ruïnes van de kopermijn op Virgin Gorda] |
Een korte en kwetsbare aanwezigheid
Ondanks deze inspanningen bleef de Nederlandse aanwezigheid op de Maagdeneilanden beperkt in duur en omvang. De vestigingen bleken kwetsbaar, slecht te verdedigen en afhankelijk van de bredere machtsverhoudingen in Europa. In 1666 namen de Engelsen Tortola over, en in 1672 werd de gehele eilandengroep formeel geannexeerd en onderdeel van de Britse Leeward Islands.
Met deze overname kwam er feitelijk een einde aan de Nederlandse invloed in dit gebied. In de daaropvolgende eeuwen ontwikkelden de eilanden zich onder andere Europese machten. Uiteindelijk werden ze verdeeld in de Britse Maagdeneilanden, die nog steeds onder het Verenigd Koninkrijk vallen, en de Amerikaanse Maagdeneilanden, die in 1917 door de Verenigde Staten van Denemarken werden gekocht.
De periode waarin de Nederlanders actief waren op de Maagdeneilanden, tussen 1625 en 1672, was maar kort, maar niet onbelangrijk. Het laat zien hoe de Republiek probeerde haar positie in de Caraïben te versterken, niet alleen via grote koloniën, maar ook via kleinere, flexibele steunpunten.
 |
| [Fort George (Road Town, Tortola) met geit] |
Tegenwoordig zijn er weinig tastbare sporen overgebleven van deze Nederlandse aanwezigheid. Enkele ruïnes van forten en historische locaties herinneren nog aan deze periode, evenals de naam Joost van Dyk, die voortleeft in lokale geografische aanduidingen. Toch vormt deze episode een (vaak vergeten) hoofdstuk in de geschiedenis van de Nederlandse expansie overzee.
En jawel, ook op de Maagdeneilanden lopen geiten vrij rond.
[1] Goslinga: The Dutch in the Caribbean and in the Guianas 1680–1791 – 1974
[2] Klooster: The Dutch Moment: War, Trade, and Settlement in the Seventeenth-Century Atlantic World - 2016
[3] Dookhan: A History of the Virgin Islands of the United States - 1974
